પત્ની પિયર જાય ત્યારે

દિવાળીની રજા શરૂ થઈ ગઈ. ઘરની સફાઈ પણ થઈ ગઈ. ઘરમાં હાલ એકલો છું કારણ કે પત્ની દિકરીને લઇને પિયર ગઈ છે. પત્ની પિયર જાય ત્યારે કેટલું સારુ લાગે તે પરણેલી વ્યક્તિને કેહવાની જરૂર ન હોય. રાજાપાઠમાં આવી જઈએ. જે દિવસે જાય એ જ દિવસે રાત્રે મિત્રોને ઘરે બોલાવીને બિયર પાર્ટી થઈ જાય. હોટેલમાંથી જમવાનુ મંગાવી લઈએ. જો કે આ બધી મજા માત્ર બે દિવસ સુધી જ ચાલે. કારણ કે ત્રીજા દિવસે પેટ ખરાબ થઈ જાય. એટલે જખ મારીને ઘરે જમવાનું બનાવવું પડે.

મારી આ વ્યથા કથા લખવાનો વિચાર પણ મને ત્રીજા દિવસે જ આવ્યો. જ્યારે મે મારી જાતે રસોઈ બનાવવાનું શરૂ કર્યુ. મને એવું લાગ્યું ભલે બીજું લોકો કંઈ પણ કેહતા હોય. મોટા-મોટા ઉદાહરણો આપતા હોય પરંતુ મારા મતે ભારતીય મમ્મીઓ પોતાના દિકરાને પ્રેમ જ નથી કરતી. કારણ કે તેણે ક્યારેય એને જમવાનું કંઈ રીતે બનાવવું એ શીખવાડ્યું જ નથી હોતું. મારી જ વાત કરું તો લગ્ન પહેલાં મને માત્ર ‘ચા’ બનાવતા આવડતી. એ કોણે શિખવાડી એ પણ યાદ નથી. પરંતુ એની તલપ એવી હતી કે ગમે ત્યાં હોઈએ એના વગર ન ચાલે. તેથી બનાવતા આવડી ગઈ.

લગ્ન બાદ માત્ર ખિચડી બનાવતા શીખ્યો હતો. એ પણ મારી પત્ની પાસે નહીં પણ મારા એક મિત્રએ શિખવાડી હતી.પછી મને તો જાણે પત્ની પિયર જાય ત્યારે બધી સમસ્યાનો રામબાણ ઇલાજ મળી ગયો હોય એવું લાગ્યું હતું. કેટલાંય વર્ષો સુધી મે બઘું શાક કાપીને એને કુકરમાં નાંખીને બનાવેલી ખિચડી જ ખાધા કરી છે. દોઢ વર્ષ પહેલાં ડાયાબીટીશ થયો. ત્યારબાદ કોલસ્ટ્રોલ પણ એની પાછળ-પાછળ આવ્યો. ડોક્ટરે ઘણી બધી વસ્તુઓ પર પ્રતિબંધ મુકી દિધો. એમાં ખિચડી પણ હતી. કારણ કે ભાત નહીં ખાવાનો. એના વિકલ્પ તરીકે ચોખા કરતા ત્રણ ગણા મોંઘા ઇન્ડોનિશયાના બ્રાઉન રાઇસ ઘરમાં લાવ્યો. જો કે ડોક્ટર તો એની પણ નાં જ પાડતા હતા. પરંતુ ભાત સિવાય ચાલે એમ નહોતું. પરંતુ બ્રાઉન રાઇસ સરખી રીતે ક્યારેય ચઢતા જ નહોતા. હજુ પણ ડબ્બામાં પાંચ કિલો બ્રાઉન રાઇસ એમ જ પડ્યાં છે.

આ વખતે તો હદ થઈ ગઈ. કારણ કે પત્ની પિયર જતા પહેલા ત્રણ અલગ-અલગ પ્રકારના શાક કુકરમાં કેવી રીતે બનાવવા તેની રેસીપી લખાવીને ગઈ. એટલું જ નહીં ડી માર્ટ મોલમાંથી મારા માટે એક નવો પ્રેસ્ટીજ કુકર પણ લઈ આવી. એની જાહેરાતમાં આવે છે ને ‘ જો બીવી સે સચમુચ કરતા હૈ પ્યાર વો પ્રેસ્ટીજ સે કેસૈ કરે ઇન્કાર’ પણ અહીં તો મામલો સાવ ઉલ્ટો. પત્ની પતિ માટે ખરીદીને લાવી હતી. જાણે મારી દિવાળી ગીફ્ટ. જો કે હું જાણું છું આમાં કંઈ પ્રેમ નહોતો. ઘરમાં બે જૂના કુકરો હતાં જ. પરંતુ એમની સીટીઓ થોડી અવળચંડી. એને જરા પંપાળવી પડે, હલાવવી પડે ત્યારે જ વાગે. ભુતકાળમાં એવું થયું હતું કે ખિચડી બનાવતી વખતે હું રસોડામાંથી બહાર આવીને પેપર વાંચવામાં તલ્લીન થઈ જતો. સીટીને પંપાળવાનું ભુલી જતો. જેથી બે-ત્રણ વખત ખિચડીની સાથે કુકર પણ બળી ગયો હતો. પત્નીને મારા આ પરાક્રમની ખબર ન પડે એની પુરતી તકેદારી પણ મેં લીધી હતી. જો કે પેલી સીઆઇડી સિરીયલની જેમ ‘ ખુની કોઈ ન કોઈ સુરાગ પીછે છોડ હી જાતા હૈ’ કંઈક એવી જ હાલત થઈ હતી. જ્યારે મારા ઘરની કામવાળી બાઈએ પત્નીને ફરિયાદ કરી હતી કે ભાઈ સાબ કુકર જલા દેતે હે, મેં કિતના ભી ઘીસતી હું નહીં નીકળતા’ આમ કામવાળી બાઈ ભાગી ન જાય અથવા તો મારા પરાક્રમની વાતો સોસાયટી જાણી ન જાય તે માટે જ આ કુકરની ખરીદી થઈ છે. એવું મારુ માનવું છે. મે રેસીપીમાં લખેલી સૂચનાનું પાલન કરતા મગનું શાક બનાવ્યું હતું. કાંદો અડધો જ અને તે પણ ફ્રિજમાંથી માંડ મળ્યો. કોથમીર લેવા માટે નીચે જવાનો કંટાળો આવ્યો હતો. સીટી પણ ગણીને ત્રણ જ વગાડી હતી. રોટલીઓ હોટેલમાંથી જ મંગાવી હતી. ઓફિસમાં મારાં શાકને જમવા બેઠા ત્યારે મારો આગ્રહ છતાં કોઈએ ટેસ્ટ કરવાની હિંમત કરી નહોતી. મારે હજૂ યાદી પ્રમાણે બે શાક બનાવવાના બાકી છે. તેથી અહીં જ સમાપ્ત કરુ છું. સૌને દિવાળીની શુભેચ્છા...

ચોથી સીટનો માણસ છું

મુંબઈના લોકલમાં જીવનના સૌથી કિંમતી સમય બગાડનારા મારું આ સૌથી ગમતું વાક્ય છે. આજે થોડીક પરિસ્થતી સારી છે તેથી ફસ્ટક્લાસનો પાસ છે. પણ તેથી વધું કંઈ ફરક નથી પડતો પરંતુ થોડા દિવસ પહેલા મારા ઘરથી માત્ર 100 મીટરના અંતરે આ પાટીયું જોઇને કેટલો ખુશ થઈ ગયો તેની કલ્પના માત્ર મુંબઈમાં રેહતા રોજના લોકલમાં ધક્કા ખાતા મારા જેવા અન્ય મિત્રોને જ આવી શકે. ચોથી સીટના માણસ છું માં કવિ કેહવા માંગે છે કે લોકલમાં ત્રણ લોકો બેસે એટલી જગ્યા હોય એમાં બધાં થોડુંક એડજસ્ટમેન્ટ કરે તેથી ચોથો માણસ સહેજ આડો થઇને બેસી શકે.

દહીંસરથી અંધેરી સુધીની મેટ્રો શરૂ થતા હજૂ તો પાંચ વર્ષ લાગશે. પરંતુ તમારા ઘર નજીકથી જ લોકલમાં બેસવાનું મળે એ કલ્પના પણ કંઈ ઓછી રાહત તો નથી જ.

In Search Of Vulture (ગીધની શોધમાં)

                  થોડા દિવસ પહેલા ગુજરાત સમાચારની રવિવારની પુર્તીમાં ગીધની સંખ્યા દેશમાં ઘટી રહી હોવાની ચિંતા વ્યકત કરતો લેખ વાંચ્યો. તે વાંચીને મને મારા જૂના દિવસોની યાદ તાજી થઈ ગઈ. આવી જ ચિંતા મને પણ થતી હતી. પણ કારણ તેની પાછળ કંઈ જુદુ હતું. વાત એમ હતી કે આજથી નવેક વર્ષ પહેલા મને અને મારા એક મિત્રને ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ બનાવવાનો શોખ જાગ્યો હતો.ત્યારે એક ઇંગ્લિશ ન્યૂઝ ચેનલમાં સાથે જ કામ કરતા હતા. ઇંગ્લિશ સરખું નહોતું આવડતું તેમ છતાં ઇંગ્લિશ ચેનલમાં ઘુસી ગયો હતો.તેથી ગાળો પણ બહુ ખાતો હતો. કંઈક નવું કરવાનો સુલેમાની કીડો પણ હતો. વળી તે સમય શોખ પોષાય તેમ પણ હતો. જો કે કીડો તો હજુ પણ નથી મર્યો.

        ડોક્યુમેન્ટરીના વિષય પર પાછા વળીએ તો સારા એવો ખર્ચો કરીને સાઉથ ગુજરાતના કુકણા આદિવાસીઓની કાષ્ઠ કળા પર આધારિત એક ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ બનાવી. બાદમાં ખબર પડી કે આપણા દેશમાં ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ ‘વહેચાય’ પણ ‘વેચી’ ન શકાય. મારી સાથે કામ કરતા મારા સહકર્મચારીની મહત્વાકાંક્ષા તો ઘણી ઊંચી હતી. તેની ઇચ્છા ભવિષ્યમાં પોતાનું પ્રોડકશન હાઉસ શરૂ કરવાની હતી. જ્યારે તેની સરખામણીમાં હું તો ઇંગ્લિશ ચેનલમાં રોજ મળતી ઢગલાબંધગાળોમાંથી છૂટકારો ઇચ્છતો હતો. કંઈક નામ થાય અને બીજી સારી જગ્યાએ નોકરી મળે એવો નાનકડો સ્વાર્થ હતો. તેથી જ કેમેરા કે પ્રોડકશનમાં વધુ ગતાગમ ન પડતી હોવા છતાં ફિલ્મના ડિરેક્ટરમાં મારુ નામ પણ રાખજે એવી શરત સાથે તમામ ખર્ચાઓમાં પચાસ ટકાનો પાર્ટનર બન્યો હતો.

        આદિવાસીઓ પર બનાવેલી ડોક્યુમેન્ટરીને ભારે ઉત્સાહપૂર્વક દેશ તથા વિદેશના તમામ ડોક્યુમેન્ટરી ફેસ્ટિવલમાં મોકલી છતાં કોઈ જ પ્રતિસાદ નહોતો. તેજ વખતે સુરતના મારા એક મિત્રએ ત્યાંની એક સંસ્થા દ્વારા ગીધ એટલે કે વલ્ચરને બચાવવા માટે કરવામાં આવતી પ્રવૃત્તિઓ વિશે જાણકારી આપી. વળી એમની ઇચ્છા પણ આ સબ્જેક્ટ પર ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ બનાવવાની હતી. અમને તો જાણે અમારી પ્રોડકશન કંપનીને પહેલો કોન્ટ્રક્ટ મળ્યો હોય એવો આનંદ થયો.ન્યૂઝ ચેનલમાં કામ કરતા અમારા તમામ મિત્રોને ત્યાં રજાની કેવી સમસ્યા હોય તે કહેવાની જરૂર નથી. પરંતુ બીજા લોકોને થોડી માહિતી આપું તો દરરોજના કામના કલાકો ઓછામાં ઓછા 10. શુક્રવારે સાંજે ખબર પડે કે વીકલી ઓફ શનિવારે મળશે કે રવિવારે. ચેનલ છોડયાને છ વર્ષ વીતી ગયા છતાં આજે પણ તે ચેનલનો કાર્યક્રમ જોવું છું તો ડરના માર્યા શરીરના વાળ ઉભા થઈ જાય છે.

        બન્યું કંઈક એવું કે રવિવારે મારા પેલા ઘંઘાની કોઠાસુઝ ધરાવતા મિત્રને રજા ન મળી. મારા બાપદાદાએ કોઈ દિવસ ધંધો નહોતો કર્યો. મને માત્ર હું સારુ લખી શકું કે બોલી શકુ એવો ભ્રમ. જે હજૂ પણ છે. પણ અહિં તો ડોક્યુમેન્ટરીના પ્રોડ્યુસર તરીકે અસરકારક રજૂઆત કરવાની હતી. મારા મિત્રએ મને હાથમાં રાખીને શૂટ કરી શકાય એવા નાનકડા કેમેરો (હેન્ડીકેમ) કઈ રીતે ઓપરેટ કરવો તે થોડું ઘણું શીખવાડ્યું. વહેલી સવારે હું સુરત પહોચ્યો ત્યારે મને એનજીઓમાં કામ કરતા એક ભાઈ નજીકના ગામમાં લઈ ગયા. જ્યાં એક ગાય મરી ગઈ હતી. જેને એક છકડામાં નાંખીને વલ્ચર ફિડીંગ સાઇટ પર લઇ ગયા. જ્યાં મરેલી ગાયને કાપી તેના ચામડાને છકડામાં નાંખી દિધું. ગીધના ટોળાઓ પણ ત્યાં જ હતા. મે મારા કેમેરાથી થોડું ઘણું મને સુઝ્યું તે રીતે શુટીંગ કર્યુ. સાંજે એનજીઓના હોદ્દેદારો સાથે ફિલ્મના ખર્ચાને લઇને વાત થઈ. ત્યારે બહુ મોટો ધડાકો થયો. એનજીઓવાળાને એમ હતું કે અમે એમને મફતમાં ફિલ્મ બનાવી આપીશું. છેવટે કોઈ સ્પોન્સરને શોધીએ એવી વાતો થઈ અને હું ત્યાંથી પરત ફર્યો.

        મુંબઈના મારા બિઝનેશ માઇન્ડેડ મિત્રને રૂપિયા ન મળવાના હોવાના કારણે પ્રોજેક્ટમાં કોઈ રસ રહ્યો નહોતો. જો કે એનજીઓવાળા અમે સ્પોન્સર શોધી રહ્યા છીએ. જેઓ ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મનો ખર્ચ આપશે એવી ખાતરી આપી રહ્યા હતા. પહેલા તો અમે ડિસ્કવરી અને નેશનલ જ્યોગ્રાફીક ચેનલ જેવું શુટીંગ કરવાની તૈયારી બતાવી અને એવું જ બજેટ પણ આપ્યું હતું. બાદમાં કેટલું સસ્તામાં થઈ શકે એવી તૈયારીઓ શરૂ કરી દિધી. મારા મિત્રને મે શુટ કરેલુ શુટીંગ બહુ ન ગમ્યુ. તેણે મને ગીધની વિવિધ ફ્લાઇટ શૂટ કેમ ન કરી એવું કહ્યું. મને પણ તેની વાત સાચી લાગી. દરમ્યાન બીજા જ અઠવાડીયે અમને સાથે રજા મળતા અમે બંને ફરી સુરત આવવા નીકળ્યા. આ વખતે વહેલી સવારે સૂર્યોદય થાય તે પહેલાં સીધા જ વલ્ચર ફીડીંગ સાઇટ પર પહોચી ગયા. એનજીઓ વાળાઓએ મોડી સાંજે જ મરેલા ઢોરને ફીડીંગ સાઇટ પર નાંખ્યા હોવાની માહીતી આપી હતી. તેથી તેને ખાવા માટે સવારે ગીધો આવશે જ એવુ પણ કહ્યું. અમે ફીડીંગ સાઇડની પાસે આવેલા એક વિદેશી બાવળની ઝાડીઓ પાછળ સંતાઈને ઉભા હતા. સૂર્યોદય થતાની સાથે જ અમે ખુશ હતા. કારણ કે આકાશમાં અનેક ગીધો ચક્કર મારતા દેખાતા હતા. મારો મિત્ર પણ ગીધની વિવિધ ફ્લાઇટને શૂટ કરવા માટે તૈયાર હતો. ખાસ્સો સમય વીતી ગયો એક પણ ગીધ નીચે ન આવ્યું. અમને કંઇ સમજાતુ નહોતું. ગીધોને અમારી મજાક કરવાનું સુઝ્યું હશે કે પછી મીડિયા પબ્લીસીટી ગમતી નહિ હોય. જેમ-જેમ સૂરજનો તડકો વધતો હતો. તેમ-તેમ મરેલા ઢોરની ભયાનક દુર્ગંધ આવતી હતી. ગીધો તો નહિ પણ કાગડાઓ જરૂર આવ્યાં. પણ કાગડાઓનું અમે શું કરીએ ? આ કંઈ શ્રાદ્ધની ખીર નહોતી કે કાગડાઓ આવી જતા અમે પિતૃઓ સ્વર્ગના જે ડિપાર્ટમેન્ટમાં પહોંચવાના હશે ત્યાં પહોંચી ગયા હશે એમ માનીને ખુશ થઈએ. ગીધડાઓના ટોળાઓ સાંજ થવા આવી તેમ છતા ન આવ્યાં. અમે નિરાશ થઇને મુંબઈ પાછા ફર્યા.

        સુરતની એનજીઓને પણ કોઈ સ્પોન્સર ન મળયો. દુધનો દાઝેલો છાશ પણ ફૂંકીને પીવે એમ અમે સ્વ ખર્ચે એક ડોક્યુમેન્ટરી બનાવીને સમજી ગયા હતા. તેથી બીજી વખત મુર્ખ બનીએ એવા નહોતા. ખબર નહિ પણ ઇંગ્લિશ ન્યુઝ ચેનલમાંથી નોકરી છોડવાની મારી ઇચ્છા બહુ જ તીવ્ર હતી. જેને કારણે મે પેલા હેન્ડીકેમથી કરેલુ શુટીંગ, થોડાક એનજીઓએ આપેલા ફોટોગ્રાફ્સ અને વીડીયો ફુટેજને ભેગુ કરીને કંઇક સાત મિનિટની એક ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ જેવું બનાવ્યું. મારા માટે નવાઇની વાત તો એ હતી કે મે બંન્ને ડોક્યુમેન્ટરીને યુ ટયુબ પર અપલોડ કરી હતી. પણ આદીવાસીના માસ્ક કરતા મારી વલ્ચર ફીડીંગ સાઇટ ડોક્યુમેન્ટરીને વિદેશમાં વધુ લોકોએ પસંદ કરી હતી. આપણા દેશમાં ડોક્યુમેન્ટરી જોનારાઓ કે તેને સમજનારાઓ બહુ ઓછા છે તે પણ મને મારા અનુભવે શીખવાડ્યું. એ દિવસે ગીધ કેમ ન આવ્યા મારા એ સવાલનો જવાબ મને છકડાવાળાએ આપ્યો. તે કહે ગીધ તો હું છકડો લઇને નીકળું ત્યારથી જ મારો પીછો કરતા હોય છે. કોઈ નવી વ્યકિત આસપાસ હોય તો તેઓ નથી આવતા. અમે ભલે બાવળની ઝાડીઓમાં છૂપાયા હોઇએ પણ ગીધો તો અમને ઉપરથી જોતા જ હતા. એવુ મને છકડાવાળીની વાત પરથી સમજાયું.

        હજૂ થોડા દિવસ પહેલાં જ મારા બિઝનેશ માઇન્ડેડ મિત્રના ઘરે એક શોર્ટ ફિલ્મ મેકર આવ્યા હતા. તેઓ કંઈક નવો સબ્જેક્ટ શોધતા હતા. એમને પણ ગીધની આ ફિલ્મ ગમી ગઈ. મને કહે કે લંડનની એક ડોક્યુમેન્ટરી ફિલ્મ બનાવનારી સંસ્થાને મોકલીએ. તેઓ પર્યાવરણ સાથે સંકળાયેલા આ વિષય માટે ચોક્કસ ફંડીંગ કરશે. તેમની વાત સાંભળીને મારા મનમાં પણ લાલચ થઈ આવી. જો કે એક શંકા હતી જ કારણ કે આઠ વર્ષ પહેલા જ તે જંગલની જમીનની આસપાસ બાંધકામની પ્રવૃત્તિઓ થઈ રહી હતી. મે સુરતના એનજીઓવાળા ભાઈનો નંબર શોધી તેને ફોન કર્યો તો જાણવા મળ્યું કે બે વર્ષ પહેલા જ વલ્ચર ફીડીંગ સાઇટ પ્રોજેક્ટને બંધ કરી દેવામાં આવ્યો હતો. ત્યાં એક નાનકડો બાગ બનાવવામાં આવ્યો હતો. તેમજ આસપાસની જમીન પર ગેરકાયદેસર કબજો થઈ ગયો છે. આઠ વર્ષ પહેલા બનાવેલી એ ડોક્યુમેન્ટરીમાં એક જગ્યાએ જણાવવામાં આવ્યું હતું કે આપણા દેશમાં વિશ્વમાં સૌથી મોટી સંખ્યામાં દૂધાળા પ્રાણીઓ છે. તેમ છતાં પણદેશભરમાંથી 98 ટકા ગીધોની વસ્તી નાશ પામી છે. ખબર નહિ હવે કેટલા ટકા ગીધો બાકી રહ્યા હશે ?